Sağlık Koçluğu/Şenay Zuhur, Uzm. Diyabet Hemşire, Bütünsel Gelişim Koçu, MBA

Kronik hastalıklar sağlıklı olmayan yaşam alışkanlıklarının değiştirilmesiyle önlenebilir niteliktedir.  Günümüzde kronik hastalıkların hızla artış göstermesiyle son durumun, dünya geneli salgın boyutunda ciddi rakamlara ulaştığı görülür. Bu durumun küresel anlamda sağlık hizmetleri sistemlerine ve maliyetlerine olumsuz yönde etkileri olur.

Kronik hastalıkların dünya toplumlarına yükü göz önüne alındığında; kronik hastalıkların önlenmesi, toplumsal sağlığın korunması, klinik uygulamaların geliştirilmesi, sağlıklı yaşam modellerinin benimsenmesi, sağlığın ve hastalıkların daha iyi yönetilmesi, bireylerin sağlıklı davranış alışkanlıkları kazanması ve sürdürmesi önemli. Toplumları oluşturan bireylerin sağlığını korumaları ve sağlıklı yaşam sürdürmeleri için davranışlarını değiştirmelerinde ya da iyileştirmelerinde başarı sağlamalarında, önemli rol oynayan bir meslek grubudur sağlık koçları.

Profesyonel sağlık koçları, gerektiğinde sağlık bakım ekibiyle stratejik sağlık bakımı ortaklığı sürdürebilir. Sağlık koçlarının varlığı, sağlıklı ya da sağlık dengesi bozulan bireylerin yaşam kalitelerinin korunmasında ya da iyileştirilmesinde fark yaratan bir etkiye sahiptir.

Sağlık insanın fiziksel, zihinsel, ruhsal ve sosyal anlamda bütünsel olarak iyi olma hali olarak kabul edilir.  Sağlık ve sağlıklı yaşam ise en değerli hazinemizdir. Sağlıklı bir yaşam için öz farkındalık, öz disiplin ve kararlılık önemli değerlerdir. Yaratıcı süreçle sağladığı ortaklık ilişkisiyle sağlık koçluğu; bireylerin yaşam kalitesinin korunması, sağlıklı yaşam hedeflerinin netleştirilmesi, motivasyonunun güçlendirilmesi ve sağlıklı yaşama yönelik farkındalığın arttırılmasında değişim, gelişim ve dönüşüm sağlayan önemli bir etkiye sahiptir.

Sağlık Koçluğu Tanımlarına Kavramsal Bakış

Sağlık koçluğu ile ilgili literatür incelemelerinde birçok tanımlamayla karşılaşılır. Bu tanımlara baktığımızda; Palmer ve arkadaşlarının (2003) sağlık koçluğu tanımı “Sağlık eğitimi ve sağlığın teşviki, bireylerin refahını artırmak ve sağlıkla ilgili hedeflerine ulaşılmasını kolaylaştırmak” şeklindedir.

2006 yılında Butterworth, Linden, McClay ve Leo sağlık koçluğunu: “İyileştirilmiş sağlık ve yaşam kalitesi için yaşam tarzına yönelik davranışların değiştirilmesi ya da sağlığın geliştirilmesi hedeflerinin belirlenmesi ve bunlara ulaşılmasında desteklenmesi” şeklinde tanımlar.

Ulusal Sağlık ve Zindelik Koçları Yetkilendirme Konsorsiyumu  (National Consortium for Credentialing Health and Wellness Coaches -NCCHWC) ise sağlık ve zindelik koçluğunu;  “Müşterinin sağlık ve zindelikle ilgili hedeflerine ulaşmasını kolaylaştırmak ve güçlendirmek amacıyla müşteri merkezli bir süreçte bireyler ve gruplarla çalışan farklı geçmişlere ve eğitimlere sahip profesyoneller.” şeklinde tanımlar.

Wolever ve arkadaşları tarafından (2013) yürütülen sistematik derlemede detaylandırılmış, sağlık ve zindelik koçluğuna yönelik kavramsal ve girişimsel bileşenler ise şunlardır:

  • Sağlık ve zindelik koçluğu; bireylerin sağlıkla ilgili hedeflerini netleştirdikleri, hedeflerine ulaşmak için kendilerini keşfettikleri ve aktif öğrenme süreçlerini kullandıkları ve hesap verebilirliklerini arttırmak için davranışlarında öz denetim sağladıkları hasta merkezli bir yaklaşımdır.
  • Bu alanda hizmet veren koç; hasta bireylerin içsel motivasyonlarını geliştirmelerine ve iyileştirilmiş sağlık ve esenlik için sürdürülebilir değişim yaratma becerilerini kazanmalarına destek olur.
  • Profesyonel bir sağlık ve zindelik koçu; davranış değişimi yaklaşımı, motivasyon stratejileri ve etkili iletişim teknikleri konusunda eğitim almış bir sağlık profesyonelidir.

Sağlık Koçluğu Desteğinin Stratejik Önemi

Kronik hastalıklar:

  • Genel olarak yavaş ilerleyen
  • Düzenli ve sürekli bakım, tedavi ve izlem süreci gerektiren
  • Bir veya daha fazla sistemde geriye dönüşü olmayan fonksiyon, yapı ya da işlev bozukluklarına neden olan uzun süreli sağlık sorunlarıdır.

Hızla yaşlanan dünya nüfusu, hızlı kentleşme sorunuyla birlikte artan stres faktörleri, ilerleyen teknolojik süreç, fiziksel aktivitenin azalması ve değişen beslenme alışkanlıklarıyla birlikte yaşam tarzı değişiklikleri kronik hastalıklarda artışa neden olur.

Kronik hastalıklar yaşam kalitesinin düşmesine, yaşamda iyilik halinin azalmasına, fiziksel ya da fonksiyonel işlev bozukluklarıyla yaşamda engellerin yaşanmasına, sağlık bakım maliyetlerinde ve ölüm oranlarında artışa neden olan sorunlardır.

Sağlık koçluğu; kronik hastalıkları olan bireylerin yaşam kalitelerini ve sağlık sonuçlarını iyileştiren rolüyle, sağlığı destekleyen davranışların kazanılmasına ve sağlıklı yaşam hedeflerinin belirlenmesine katkısıyla stratejik önemde ve etkin bir yaklaşımdır.

Koçluk bireyin kendi potansiyelini keşfetmesini, hedeflerini netleştirmesini, bakış açısını genişletmesini, kararlılığını arttırmasını ve sürekli öğrenmeyle gelişim, değişim ve dönüşüm sağlamasını sağlayan bir süreçtir. Sağlık koçluğu ise; bireylerin sağlıklarını iyileştirmeye ya da sağlıklı yaşam için öz yönetimini güçlendirmeye teşvik amaçlı motive edici etkisiyle, sürekli ve aktif öğrenmeye yönelik, davranış değişimini destekleyici nitelikte, pozitif psikoloji temelli, sağlık odaklı bir yaklaşımdır.

Sağlık koçları profesyonel koçluk desteğiyle:

  • Sağlıklı ya da sağlık sorunu yaşayan bireylerin kendi belirledikleri sağlık hedeflerini netleştirmeleri, planlamaları ve hedeflerine kararlılıkla ulaşmalarında
  • Sağlıklarıyla ilgili öz bakımlarında sorumluluk üstlenmelerinde, kararlılıkla bakım sorumluluklarını sürdürülebilir kılmalarında
  • Sağlıkla ilgili kendilerini sınırlayan inançlarını fark etmeleri, sağlıklı yaşam değerlerini keşfetmeleri ve sağlıklı yaşama yönelik motivasyonlarını güçlendirmelerinde
  • Sağlığın korunması ve sağlıklı yaşama yönelik davranış değişikliği sağlayarak bu değişimi sürdürmede kararlılıklarını arttırmada
  • Yaşam kalitelerini iyileştirmelerinde sürekli ve aktif öğrenme, kendini keşfetme, gelişim, değişim ve dönüşüm sağlamalarında yol arkadaşlığı yapar.

Sağlık Koçluğunu Kimler Sunar?

Wolever ve arkadaşları (2013) tarafından yürütülen ve 284 makalenin incelendiği sistematik derleme çalışmasında sağlık koçluğu hizmeti sunan başlıca meslek profesyonelleri şunlardır:

  • Hemşireler
  • Doktorlar
  • Tıbbi asistanlar
  • Eczacılar
  • Psikologlar, psikoterapistler
  • Fizyoterapistler
  • Diyetisyenler ve beslenme uzmanları
  • Sosyal hizmet uzmanları
  • Mesleki terapistler
  • Egzersiz fizyologları ve egzersiz uzmanları
  • Tıp ve hemşirelik bölümü öğrencileri
  • Sağlık eğitmenleri
  • Araştırma görevlileri
  • Diğer yardımcı sağlık profesyonelleri

Kresser Institute tarafından paylaşılan bilgiler kapsamında sağlık koçluğu sektörü dünyada mesleki önemiyle ve artan istihdamıyla hızla büyümektedir. Sağlıklı ya da sağlık sorunu olan bireyler, yaşam yolculuklarının her aşamasında sağlık ve zindelik için gerektiğinde sağlık koçlarıyla iş birliği içinde çalışabilir.

Profesyonel sağlık koçları; diyabet, kalp ve damar sağlığı hastalıkları, yüksek tansiyon, şişmanlık, eklem hastalıkları, kanser, kronik akciğer hastalıkları ve astım gibi birçok kronik hastalara profesyonel koçluk desteği verir.

Sağlık koçlarının; sağlık alanında kazandıkları profesyonel bilgi ve deneyimleriyle, uluslararası standartlarda akredite edilmiş eğitim desteğiyle, etik ilkeler kapsamında koçluk yetkinliklerini kullanarak bu alanda varlık göstermesi önemlidir.

Şenay Zuhur

Uzman Diyabet Hemşiresi, Bütünsel Gelişim Koçu, MBA

Anahtar Kelimeler: koçluk, profesyonel koçluk, sağlık, sağlık koçluğu, sağlık koçu, sağlıklı yaşam

Kaynaklar

  1. Centers for Disease Control and Prevention Rising health care costs are unsustainable. http://www.cdc.gov/workplacehealthpromotion/businesscase/reasons/rising.htm Erişim Tarihi: 07.05.2021
  2. Bloom DE, Cafiero ET, Jané-Llopis E, et al. The global economic burden of non-communicable diseases. geneva: World economic forum; http://www3.weforum.org/docs/WEF_Harvard_HE_GlobalEconomicBurdenNonCommunicableDiseases_2011.pdf Updated 2011. Erişim Tarihi: 07.05.2021
  3. Özdemir Ü, Taşçı S. Kronik hastalıklarda psikososyal sorunlar ve bakım. Erciyes Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi 2013; 1(1): 57-69.
  4. Akdemir N. Kronik hastalıklar ve sorunları. Akdemir N, Birol L, ed. İç Hastalıkları ve Hemşirelik Bakımı. Ankara: Sistem Ofset; 2011:193-200.
  5. Türkmen E. Kronik hastalıklar ve önemi. Durna Z. ed. Kronik Hastalıklar ve Bakım. İstanbul: Nobel Tıp Kitabevleri; 2012:37-49.
  6. National Consortium for Credentialing of Health & Wellness Coaches A Call To Action.http://ncchwc.org/index.cfm?page=action Erişim Tarihi: 07.05.2021
  7. Ruth Q. Wolever, Leigh Ann Simmons, Gary A. Sforzo, et al. A Systematic Review of the Literature on Health and Wellness Coaching: Defining a Key Behavioral intervention in Healthcare. Glob Adv Health Med. 2013 Jul; 2(4): 38–57.
  8. https://kresserinstitute.com/ Erişim Tarihi: 07.05.2021